Tôi đã đứng trên sân khấu suốt 8 năm, trước những khán phòng từ vài chục đến hàng nghìn người. Và nếu phải gói toàn bộ những gì học được vào một câu, tôi sẽ nói thế này: người nói hay không phải người không còn run, mà là người đã thôi nghĩ về bản thân mình.
Nghe có vẻ ngược đời. Vì hầu hết chúng ta chuẩn bị cho một buổi thuyết trình theo hướng hoàn toàn ngược lại — chăm chăm vào mình. Mình sẽ trông thế nào? Mình lỡ vấp thì sao? Mình quên bài thì sao? Càng nghĩ, càng run. Và càng run, lại càng nghĩ về mình nhiều hơn. Một vòng xoáy không lối ra.
Sau nhiều năm và rất nhiều lần đứng đó với hai bàn tay lạnh ngắt, tôi nhận ra cái vòng xoáy đó chỉ đứt ở một điểm: khi bạn chuyển toàn bộ sự chú ý từ mình sang người ngồi dưới kia.
Vì sao bạn run — và vì sao “cố hết run” lại sai
Trước hết, cần hiểu cái run đến từ đâu. Đó không phải khuyết điểm tính cách. Đó là một phản ứng sinh học cổ xưa — cái mà các nhà khoa học gọi là phản ứng “chiến đấu hay bỏ chạy”. Khi hàng chục ánh mắt đổ dồn vào bạn, phần não nguyên thủy nhất diễn giải tình huống đó y như tổ tiên ta bị một bầy thú nhìn chằm chằm: nguy hiểm. Thế là tim đập nhanh, tay lạnh, đầu trống rỗng.
Điều quan trọng: diễn giả chuyên nghiệp cũng có đúng phản ứng đó. Họ không “hết run”. Họ chỉ học được cách đọc nó khác đi — như “tôi đang được nạp năng lượng” thay vì “tôi sắp chết”.
Cho nên mọi lời khuyên kiểu “cứ tự tin lên”, “đừng run nữa” đều vô dụng. Bạn không thể ra lệnh cho cái đầu ngừng run. Nhưng bạn làm được một việc khác, hiệu quả hơn nhiều: cho cái đầu một việc khác để bận tâm. Và việc đó là phục vụ khán giả.
Bí mật thứ nhất: Đổi câu hỏi trong đầu trước khi lên
Đây là kỹ thuật đơn giản nhất nhưng đổi cuộc chơi nhiều nhất với tôi.
Trước khi bước lên, thay vì hỏi “Lỡ mình nói dở thì sao?”, tôi tập hỏi một câu khác: “Một người ngồi dưới kia đang cần điều gì từ những gì mình sắp nói?”
Một câu hỏi nhỏ, nhưng nó kéo toàn bộ sự chú ý ra khỏi bản thân tôi và hướng về phía người nghe. Mà bộ não con người chỉ tập trung được một hướng tại một thời điểm — bạn không thể vừa lo cho mình vừa lo cho người khác cùng lúc. Khi tâm trí bận phục vụ, nó không còn chỗ trống để sợ.
Một bài nói hay, suy cho cùng, không phải màn trình diễn về người nói. Nó là một món quà cho người nghe. Khi bạn thật sự tin điều đó, cái run tự lùi xuống hàng sau.
Tôi còn dùng một mẹo nhỏ để “cụ thể hóa” việc này trên sân khấu, tôi gọi là quy tắc “một câu, một người”: thay vì quét mắt qua cả khán phòng như một khối — một con quái vật trăm đầu đang phán xét — tôi chọn một gương mặt, nói trọn một ý với riêng người đó, rồi mới chuyển sang người khác. “Đám đông” tan biến. Chỉ còn những cuộc trò chuyện, từng người một. Và bạn không bao giờ run khi trò chuyện với một người.
Bí mật thứ hai: Đừng học thuộc — hãy nhớ một thông điệp
Sai lầm lớn thứ hai tôi thấy ở gần như mọi người mới: họ cố học thuộc lòng cả bài, từng câu từng chữ.
Đây là cái bẫy. Vì trí nhớ học thuộc rất mong manh — chỉ cần quên một câu giữa chừng, cả chuỗi sụp đổ, và bạn đứng đơ trước mọi người. Đó mới là nỗi sợ thật sự, lớn hơn cả cái run.
Tôi làm ngược lại. Trước mỗi buổi nói, tôi không học thuộc nội dung. Tôi chỉ xác định một câu thông điệp duy nhất — nếu khán giả chỉ nhớ đúng một điều sau khi nghe, điều đó là gì. Một câu. Rồi mọi thứ trong bài chỉ là các cách khác nhau để chống đỡ cho câu đó. Khi bạn nắm chắc ý, bạn không cần nhớ chữ — vì bạn hiểu điều mình nói, không phải đọc lại điều mình nhồi.
Và để an tâm tuyệt đối, tôi luôn mang theo một thứ tôi gọi là “phao cứu sinh”: ba từ khóa viết to trên một tấm thẻ nhỏ. Không phải cả câu — chỉ ba mỏ neo, để nếu trí nhớ có rơi xuống, tôi biết bám vào đâu mà leo lên. Chỉ riêng việc biết mình có phao đã gỡ phân nửa nỗi sợ quên bài, dù gần như chẳng bao giờ tôi phải dùng tới nó.
Điều thật sự làm bạn giỏi hơn theo thời gian
Tôi sẽ không lừa bạn rằng có đường tắt. Hai bí mật trên giúp bạn xoay xở từng buổi. Nhưng thứ duy nhất làm cái run nhỏ lại theo năm tháng là số lần bạn dám đứng lên.
Buổi nói thứ năm mươi của tôi không đáng sợ bằng một phần mười buổi đầu tiên — không phải vì tôi tài hơn, mà vì não tôi đã tích đủ bằng chứng rằng đứng trước đám đông không giết được mình. Mỗi lần bạn nói xong an toàn là một lần bạn dạy cho phần não sợ hãi rằng tình huống này không nguy hiểm.
Cho nên: nói nhiều hơn. Phát biểu trong cuộc họp. Đứng lên trong buổi gia đình. Bạn không cần chờ đến khi hết sợ mới bắt đầu nói — bạn nói, để dần hết sợ.
Bài viết khách mời: Đoàn Minh Thắng — Founder TST Marketing Agency, diễn giả với 8 năm đứng sân khấu và người xây dựng cộng đồng hơn 100.000 thành viên. Anh chia sẻ chi tiết hơn về cách vượt qua nỗi sợ sân khấu trong bài viết 7 cách hết run khi nói trước đám đông trên blog của mình.