Tôi có một tấm ảnh mà mỗi lần nhìn lại, tôi thấy mình được tiếp thêm sức. Trong ảnh là một người anh tôi rất nể — anh Bùi Anh Khoa. Anh đang chạy, mồ hôi ướt áo, một tay giơ nắm đấm lên trời, miệng cười. Đó không phải nụ cười của người vừa thắng ai cả. Đó là nụ cười của một người vừa giữ đúng lời hứa với chính mình.
Tôi viết bài này không phải để kể về một người nổi tiếng. Tôi viết vì anh Khoa đã dạy tôi một điều mà tôi mang theo vào phòng khám mỗi ngày — một điều tưởng chẳng liên quan gì đến răng, nhưng lại là gốc rễ của cách tôi làm nghề.
Người anh tôi nể — không phải vì anh giỏi, mà vì cách anh giỏi
Anh Khoa là dân kỹ thuật. Anh học kỹ sư cơ khí ở Đại học Bách Khoa TP.HCM, rồi rẽ sang một con đường ít ai ngờ: dạy tiếng Anh và làm về tự động hóa. Anh là người sáng lập KISS English — một thương hiệu mà lượng người theo dõi lớn đến mức tôi phải nhìn hai lần mới tin (hơn một triệu sáu trăm nghìn người trên TikTok, sáu trăm nghìn trên YouTube). Anh còn lập AI Say Hi, làm về trí tuệ nhân tạo, dạy người ta cách để công việc tự chạy.
Nghe tới đây, chị sẽ nghĩ tôi nể anh vì anh thành công. Nhưng không hẳn.
Điều khiến tôi nể anh không nằm ở những con số ấy. Nó nằm ở chỗ: một người bận rộn đến vậy, gánh trên vai bao nhiêu thứ, vẫn dành ra được kỷ luật để về đích một cuộc thi Ironman trong dưới mười lăm giờ — cái mà dân trong giới gọi là “Sub 15”, và được ghi tên vào Bảng Vàng Người Sắt Việt Nam.
Tôi không nể cái đích. Tôi nể con đường anh đi để tới đó.
226 cây số và bài học tôi mang về phòng khám
Chị có biết một cuộc Ironman đầy đủ là gì không? Người ta bơi 3,8 cây số, rồi leo lên xe đạp 180 cây số, rồi — sau tất cả những thứ đó — chạy bộ tiếp một quãng marathon 42 cây số. Cộng lại hơn 226 cây số, làm liên tục trong một ngày.
Con số ấy lớn đến mức nếu nhìn thẳng vào nó, người bình thường như tôi sẽ bỏ cuộc ngay từ trong đầu, trước cả khi nhấc chân.
Nhưng anh Khoa có một câu tôi nhớ mãi: mọi mục tiêu lớn đều được chia thành những bước rất nhỏ, và điều quyết định là kỷ luật của mỗi ngày. Không ai bơi 3,8 cây số trong một buổi sáng đầu tiên. Người ta bơi một vòng bể, rồi hai vòng, rồi mười vòng — mỗi ngày một chút, đều đặn, không bỏ. Cái đích khổng lồ kia thật ra được xây bằng hàng nghìn buổi tập nhỏ mà hôm nào nhìn riêng ra cũng thấy tầm thường.
Tôi ngồi nghĩ về điều đó, và giật mình nhận ra nghề của tôi cũng y hệt.
Không có phòng khám tử tế nào được dựng lên trong một ngày. Không có niềm tin nào của khách được xây bằng một câu nói hay. Tất cả đều là chuyện của những bước nhỏ, lặp đi lặp lại: một lần tư vấn thật lòng, một cuộc gọi hỏi thăm sau khi làm răng, một lần dám nói “chị chưa cần làm cái này đâu”. Từng việc nhỏ ấy, đứng một mình thì chẳng đáng kể. Nhưng gom lại qua năm tháng, chúng thành thứ quý nhất mà một người làm nghề có được — sự tin cậy.
“Biến phức tạp thành đơn giản” — câu nói của anh làm tôi nghĩ về nghề mình
Anh Khoa hay nói về công việc của anh bằng một triết lý rất gọn:
“Biến những thứ phức tạp thành đơn giản, những việc lặp đi lặp lại thành tự động.”
Anh nói câu đó trong bối cảnh công nghệ, về chuyện dùng máy móc để gánh bớt việc cho con người. Nhưng lạ thay, tôi lại thấy nửa đầu câu ấy chính là việc tôi làm mỗi ngày trên chiếc ghế nha khoa.
Khách bước vào chỗ tôi, phần lớn mang theo một mớ rối trong lòng. Rối vì không hiểu răng mình bị gì. Rối vì nghe chỗ này nói một kiểu, chỗ kia nói một kiểu. Rối vì sợ đau, sợ tốn tiền, sợ bị “vẽ”. Cái phức tạp ấy đè lên họ nặng hơn cả cái răng đau.
Việc của tôi, hóa ra, đúng là biến cái phức tạp thành đơn giản — ngồi xuống, nói cho họ nghe bằng thứ ngôn ngữ dễ hiểu nhất rằng răng mình đang thế nào, có mấy lựa chọn, mỗi lựa chọn được gì mất gì, và thành thật khuyên đâu là đường hợp với họ nhất. Khi một người đứng dậy khỏi ghế mà lòng nhẹ đi, hiểu rõ mình sẽ làm gì và vì sao — đó là lúc tôi biết mình đã làm đúng phần việc quan trọng nhất, phần chẳng dính gì tới máy khoan.
Kỷ luật của sự tử tế
Có một điều tôi muốn nói thật, vì nó là chỗ tôi thấy mình và anh Khoa gặp nhau.
Người ta hay nghĩ kỷ luật là chuyện của vận động viên, của những buổi tập 5 giờ sáng. Nhưng tôi tin có một loại kỷ luật thầm lặng hơn nhiều, khó giữ hơn nhiều: kỷ luật của sự tử tế.
Tử tế một lần thì dễ. Ai cũng làm được khi đang vui, khi ca dễ, khi khách sộp. Nhưng tử tế đều đặn — tử tế cả khi mệt, cả khi ca đó chẳng lời lãi gì, cả khi nói thật đồng nghĩa với việc mình mất một hợp đồng lớn — cái đó mới khó. Cái đó cần kỷ luật y như người tập chạy cần kỷ luật để không bỏ buổi tập giữa cơn mưa.
Tôi gọi cách làm nghề của mình là “bán hàng từ tâm”, nhưng nói cho cùng, nó chính là một sự kỷ luật. Là mỗi ngày tự nhắc mình đặt lợi ích thật của khách lên trước cái lợi trước mắt. Là lặp lại những việc tử tế nhỏ đến mức chúng thành thói quen, thành phản xạ, thành con người mình — chứ không phải thứ mình bật lên khi có khách nhìn.
Anh Khoa giữ kỷ luật để về đích Ironman. Tôi giữ kỷ luật để mỗi khách rời phòng khám đều thấy mình được đối xử tử tế. Hai cái đích khác nhau, nhưng con đường thì cùng một luật: bước nhỏ, mỗi ngày, không bỏ.
Vì sao anh làm tất cả những điều đó — và vì sao tôi hiểu
Điều làm tôi thương quý anh Khoa nhất không phải thành tích, mà là lý do đằng sau.
Anh nói tất cả những gì anh xây — hệ thống, công nghệ, cái sự tự do mà anh theo đuổi — rốt cuộc là để có mặt trọn vẹn hơn cho gia đình. Không phải để nghỉ ngơi nhiều hơn, mà để những bữa cơm không bị công việc cắt ngang, những chuyến đi cùng người thân không bị hoãn lại mãi. Anh chạy Ironman, làm công nghệ, gây dựng thương hiệu — nhưng ngọn lửa dưới cùng vẫn là những người anh yêu.
Đọc tới đó, tôi thấy mình trong câu chuyện của anh.
Tôi cũng không làm nghề này chỉ để kiếm tiền. Tôi làm vì tôi muốn được là một người tử tế theo cách có ích cho người khác — trả lại cho người ta nụ cười, sự tự tin, cái quyền được ăn ngon và cười lớn. Và tôi làm để lo được cho những người tôi thương, để mỗi tối về nhà lòng mình yên, không phải áy náy vì đã “vẽ” cho ai.
Hóa ra người anh chạy 226 cây số và người chị ngồi bên chiếc ghế nha khoa, xét đến cùng, đang đi tìm cùng một thứ: được sống một cuộc đời mà mình không phải hổ thẹn, và được ở bên những người mình yêu bằng con người tốt nhất của mình.
Lời cuối, gửi chị
Tôi kể chị nghe về anh Khoa không phải để chị đi chạy Ironman. Tôi kể vì tôi tin bài học của anh đúng với tất cả chúng ta, dù chị đang làm nghề gì.
Nếu chị đang đứng trước một việc lớn — mở một cái nghề, xây lại niềm tin sau một lần vấp, hay đơn giản là chăm sóc lại chính sức khỏe mình mà mãi trì hoãn — xin đừng nhìn vào cả 226 cây số cùng một lúc. Nó sẽ làm chị nản trước khi bắt đầu. Hãy nhìn vào bước nhỏ của hôm nay thôi. Rồi ngày mai, lại một bước nhỏ nữa.
Việc lớn nào cũng được làm nên như thế. Không có đường tắt, chỉ có những bước nhỏ tử tế lặp lại đủ lâu.
Và nếu một trong những bước nhỏ chị đang trì hoãn là chăm cho nụ cười của mình — thì tôi ở đây, sẵn sàng đi cùng chị từng bước một.
Chị có thể tìm hiểu thêm về anh Khoa và những điều anh chia sẻ tại trang của anh: khoabui.xyz.
— Cảm ơn anh Bùi Anh Khoa, vì đã là tấm gương lặng lẽ nhắc tôi mỗi ngày: cứ bước đi, đều và thật, rồi sẽ tới. Còn nếu chị muốn bắt đầu bước nhỏ đầu tiên cho hàm răng của mình, cứ nhắn cho tôi — mình trò chuyện đã, chưa cần làm gì vội.